تبلیغات
مطالب مفید و علمی - قواعد فعل از لحاظ ثلاثی مجرد و مزید

مطالب مفید و علمی - قواعد فعل از لحاظ ثلاثی مجرد و مزید

مؤسسه خیریه محک مؤسسه خیریه محک

آدرس موفقیت : بزرگراه توکل ، بلوار آرامش ، خیابان آزاده میدان عمل ، مجتمع نشاط ، واحد پشتکار ، پلاک ۲۰ ، منزل خوشبختی

||زبان عربی||
نتیجه تصویری برای فعل ثلاثی و مجرد و مزید در عربی
<<قواعد درس سوم عربی انسانی پایه دهم>>
ادامه نوشته...

توجه : هر گاه بخواهیم بدانیم كه فعلی ثلاثی مجرد است یا مزید بی درنگ سراغ اولین صیغه ی ماضی می رویم؛ حال اگر این صیغه سه حرفی بود ، فعل ما « ثلاثی مجرد » است ؛ اگر بیشتر از سه حرف بود ، فعل ما « ثلاثی مزید » است . ( با رباعی مجرد و مزید بعدا آشنا خواهیم شد . )

نكته ی2 :  به آیات زیر توجه كنید :

1-      أمَرَ ربِّی بالْقِسْطِ .

2-      ألنَّجْمُ و الشَّجُر یَسْجُدان .

3-      إنّا فَتَحْنا لَكَ فَتحاً مُبینا .

فعل های  :  ( أمَرَ ، یَسْجُدان ،  فَتَحْنا ) كه اولین صیغه ماضی آنها از سه حرف اصلی ( أمَرَ ، سَجَدَ ،  فَتَحَ ) تشكیل شده است ؛ « ثلاثی مجرد » هستند.

تعریف ثلاثی مزید : فعل های ثلاثی مزید فعل هایی هستند كه اولین صیغه ی ماضی آنها ، از سه حرف بیشتر است ؛  مانند :  كاتَبَ ، أرسَلُوا ، جَاهدوا ....  كه اولین صیغه ی ماضی آنها  ( كاتَبَ ، أرْسَلَ ، جَاهَدَ ) است . 

توجه : در تعیین ثلاثی مجرد و مزید بودن یك فعل ، ملاك اولین صیغه ی ماضی یعنی ( مفرد مذكر غایب )  است.

نكته  3  :  فعل های ثلاثی مزید و مصدر های آنها دارای وزن های مشخصی هستند .

در آیات زیر دقت كنید :

1-      أرْسَلْـنا رُسُلْنا بالبیِّناتِ   2-  فَبِأیِّ آلاءِ رَبَّكُما تُكَذِّبان  3-  والذّینَ هاجَرُوا وجاهَدُوا

فعل های  ( أرْسَلْنا ، تُكَذِّبانِ ، جاهَدُوا ) ؛ كه اولین صیغه ی ماضی آنها از سه حرف بیشتر است  أرْسَلَ ( رَسَلَ ) ،  كَذِّبَ ( كَذِبَ )  ،  جاهَدَ ( جَهِدَ )  « ثلاثی مزید »  نامیده می شوند. 

هرچه قالبی باشد ، یاد گرفتنش آسان تر است . تمامی افعال و مصدر های مزید دارای قالب و قاعده هستند و یاد گرفتنشان آسان است. یعنی باب های ثلاثی مزید  قیاسی است و ثلاثی مجرد سماعی است .  

ثلاثی  : سه حرفی                  مزید   :   اضافه دار           ثلاثی مزید  :  سه حرفی اضافه دار

نكته ی4: در این درس با سه باب از باب های ثلاثی مزید آشنا خواهیم شد . همان طور كه گفتیم ؛ ماضی ، مضارع و مصدر های ثلاثی مزید همگی دارای قالب و وزن مشخصی هستند كه یادگیری آن ها را آسان تر می كند.

چون زبان عربی و زبان قرآن ،  زبان  « حركت »  است و با تغییر حركات معانی عوض می شود ؛ پس رعایت دقیق حركات یكی از اصول آموزش دقیق زبان قرآنی است. 

نكته ی5: باب های ثلاثی مزید:

(1) باب « إفعال »

1- ماضی این باب بر وزن  « أفْـعَلَ  » است ، مثل :  أحْسَنَ  ، أرْسَلَ ، اَقْدَمَ

2- مضارع این باب بر وزن « یُـفْعِلُ » است ،  مثل :  یُحْسِنُ  ، یُرْسِلُ ، یُقْدِمُ

3- مصدر این باب بر وزن  « إفـعال » است ،  مثل : إحسان  ، إرْسال اِقدام                                     

نكته ی 6: مصادر افعال « ثلاثی مجرد » و ماضی و مضارع آنها ، قالب مشخصی ندارد! پس باید فقط با تكرار و تمرین و دیدن و شنیدن آنها را باید یاد گرفت یعنی سماعی می باشد : مانند :                       

توجه :  همه ی فعل ها  ، چه مجرد چه مزید ، دارای « مصدر » هستند و مصدر پایه و اساس فعل است.

(2 ) باب « تـفعیل »                   

نكته ی7:

1- ماضی این باب بر وزن    « فَعَّلَ » است ،    مثل :  عَلَّمَ ،   كَذَّبَ ، قَدَّمَ

2 - مضارع این باب بر وزن « یُفَعِّلُ » است ،  مثل :  یُعَلِّمُ ،  یُكَذِّبُ ، یُـقَدِّمُ

3- مصدر این باب بر وزن    « تَفْعیل » است ، مثل : تَعْلیم ، تَكْذِیب ، تَقدیم

 سوال1 : چرا فعل «  عَلَّمَ » ثلاثی مزید است؟

      چون اولین صیغه ی ماضی آن «  عَلَّمَ » بیشتر از سه حرف دارد؛ یعنی ، چهار حرفی است ، زیرا حرف لام تشدید دارد.

سوال2 :  صیغه های اول ماضی در دو باب « افعال » و « تفعیل » چند حرف زاید دارند؟

      یك حرف زاید دارند ، مانند : أحْسَنَ ( ماضی باب افعال )  عَلَّمَ ( ماضی باب تفعیل ) هر كدام یك حرف زاید دارند ؛ « أ » در أحْسَنَ  و  « لـِ  » در عَلَّمَ حروف زایدند.

( 3 ) باب « مُفاعَلَة » 

نكته ی 8:

1- ماضی این باب بر وزن   « فاعَلَ» است ، مثل: كاتَبَ ، قاتَلَ ، خالَفَ

2- مضارع این باب بر وزن « یُفاعِلُ » است ، مثل: یُكاتِبُ ، یُقاتِلُ ، یُخالِفُ

3- مصدر این باب بر وزن « مُفاعَلَة » است ، مثل: مُكاتَبَة ، مُقاتَلَة ، مُخالَفَة

توجه  :  فعل های باب « مفاعله » برای تحقق یافتن ، به بیش از یك طرف نیاز دارند ،  مثلاً  مكاتبه ( به هم دیگر نامه نوشتن ) مقاتَلَة ( هم دیگر را كشتن ) 

سوال3 :  صیغه ی اول فعل ماضی در باب « مُفاعَلَة » چند حرف زاید دارد؟

         یك حرف زاید دارد ، مانند : ( كاتَبَ ، قاتَلَ )، كه حرف زاید این دو فعل  « ا »  می باشد.

سوال4 :   آیا تعداد حروف زاید باب های : ( إفعال ، تفعیل ، مُفاعَلَة ) با هم دیگر فرقی دارند؟

      خیر ،  فرقی ندارند ، هر سه باب در اولین صیغه ی فعل ماضی فقط یك حرف زاید دارند.

سوال5 :   چرا افعال « صادَقَ » و « كاتَبَ »  ثلاثی مزیدند؟

    چون اولین صیغه ی ماضی این دو فعل ، از سه حرف بیشترند و هركدام یك حرف زاید « ا » دارند.

نكته ی9:  در درس اول یاد آور شدیم كه برای ساختن فعل امر حرف مضارع « تـ » حذف می شود و به جای آن یك همزه « ا » با حركت كسره (‌ ــِـ ) یا ضمه ( ‌‌ــُـ ) آورده می شود

            حذف «تـ »         آوردن همزه             حركت دادن به همزه            جزم آخر فعل 

مانند  :   تَذْهَبُ       ذْهَبُ            اذْهَبُ                   اِذْهَبُ                      اِذْهَبْ = برو 

توجه :  اگر عین الفعل مضارع فتحه یا كسره باشد . حركت همزه در فعل امر« كسره » است ،

اگر عین الفعل مضارع ضمه باشد . حركت همزه در فعل امر « ضمه » است،

توجه  : همزه فعل امر در باب إفعال همیشه « مفتوح » ( ــَــ ) است.

    تُرْسِلُ    فعل امرش می شود   اَ رْسِلْ      ،   تُـكْرِمُ       فعل امرش می شود    اَ كْـرِِِمْ

سوال6 : برای ساختن فعل امر چه نیازی به همزه داریم؟

     چون در ساختن فعل امر « تـ  » از آغاز مضارع می افتد و حرف بعد از آن ساكن است و در عربی هم مانند فارسی حرف ابتدای كلمه نمی تواند ساكن باشد ، (ابتدا به ساكن قابل خواندن نیست ) برای رفع این مشكل همزه ای در آغاز فعل امر می آوریم و سپس متناسب با حركت عین الفعل مضارع به آن حركت می دهیم.

سوال7 : آیا همیشه در ساخت فعل امر نیاز به همزه داریم؟

     خیر، هر گاه پس از حذف حرف مضارع « تـ » مواجه با حركت ساكن نشدیم ، دیگر نیازی به آوردن همزه نداریم ؛ مانند :     

فعل امرش می شود

  تُجاهِدُ   فعل امرش می شود     جاهِدْ       ،      تُعَلِّمُ    فعل امرش می شود     عَـلِّمْ

توجه :  به یاد داشته باشیم كه آخر فعل هم مجزوم می شود .

سوال8 :  فرق میان « اَكْرَمَ »  و « اَكْرِمْ » از لحاظ معنی چیست؟

  «  اَكْرَمَ »  فعل ماضی باب افعال است به معنی « گرامی داشت » و«  اَكْرِمْ »  فعل امر باب افعال است ( همزه اش مفتوح است ) به معنی « گرامی بدار ».

جد ول صرف باب های مزید

ماضی

مضارع

مصدر( نام باب )

امر

حروف اصلی

حروف زاید

اَفْـعَلَ

یُـفْعِلُ

إفـعال

اَفْـعِـلْ

ف ، ع ، ل

أ( همزه )

أحْسَنَ

یُحْسِنُ

إحسان

أحْسِنْ

ح ، س ، ن

أ( همزه )

فَـعَّـلَ

یُـفَـعِّـلُ

تـَفْعیل

فَـعِّـلْ

ف ، ع ، ل

تكرار عین

عَـلَّمَ

یُـعَلِّمُ

تـعْلیم

عَـلِّمْ

ع ، ل ، م

تكرار لام

فاعَلَ

یُـفاعِلُ

مُفاعَلَة

فاعِلْ

ف ، ع ، ل

الف

كاتَـبَ

یُـكاتِبُ

مُـكاتَبَة

كاتِبْ

ك ، ت ، ب

الف

 نكته ی مهم : در باب تفعیل ، فعل های ماضی و مضارع و امر در عین الفعل تشدید دارند و ضمناً همزه ی فعل امر در باب افعال قطع و « مفتوح » است.

 

شنبه 15 آبان 1395 - 05:55 ب.ظ
نویسنده :
ادامه مطلب
برچسب ها : ، ، ، ، ، ،
نظرات
http://excellentalmana20.snack.ws/contact در تاریخ یکشنبه 15 مرداد 1396 02:42 ب.ظ گفته:
Spot on with this write-up, I really think this amazing site
needs a great deal more attention. I'll probably be back again to see more,
thanks for the info!
Foot Problems در تاریخ شنبه 14 مرداد 1396 03:45 ب.ظ گفته:
You can definitely see your expertise in the work you write.
The sector hopes for more passionate writers like you who are not afraid
to say how they believe. At all times go after your heart.
plaza.rakuten.co.jp در تاریخ جمعه 6 مرداد 1396 07:35 ب.ظ گفته:
Wow, amazing weblog format! How long have you ever been running a blog for?

you made blogging glance easy. The entire glance of your web site is fantastic, let
alone the content!
manicure در تاریخ دوشنبه 21 فروردین 1396 10:27 ب.ظ گفته:
This article is truly a pleasant one it helps new the web visitors, who are wishing for
blogging.
BHW در تاریخ شنبه 12 فروردین 1396 08:30 ب.ظ گفته:
What's up, yup this post is truly fastidious and I have
learned lot of things from it about blogging. thanks.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر